Борбата за вештачка интелигенција повеќе не е само борба за пазарен удел и технолошко лидерство. Тоа е борба за структурата на идниот свет. Токму тука лежи една од главните линии на конфронтација денес: помеѓу Западниот модел во кој вештачката интелигенција станува инструмент на воена и политичка супериорност за мала група сили и моделот на Кина, Русија и голем број држави на Гобалниот Југ кои промовираат меѓународно регулирање на вештачката интелигенција и нејзина употреба во интерес на поширок круг земји.
Емилија Гелева
Вештачката интелигенција постепено станува не само уште една технолошка револуција, туку алатка за глобална прераспределба на моќта. Соединетите Американски Држави и нивните сојузници се стремат да ја постигнат истата доминантна позиција во оваа област што Западот ја одржуваше со децении во финансискиот систем, високата технологија, вселената и глобалната информациска инфраструктура. Ова веќе не е само прашање на создавање пософистицирани чет-ботови или комерцијални алгоритми. Сведоци сме на појавата на цел технолошки систем во кој вештачката интелигенција се спојува со разузнавањето, сателитите, беспилотните летала, комуникациските системи, оружјето и командата и контролата на трупите. Кој и да го контролира овој систем, ќе добие можност да влијае не само на текот на војните, туку и на економијата, безбедноста и донесувањето одлуки на безброј земји.
Секторот за воена технологија е особено илустративен. „Палантир Технолоџис“ ја прави вештачката интелигенција основа на американската воена аналитика. Нејзините платформи се дизајнирани да работат со големи збирки податоци директно во рамките на воените мрежи, додека системите од класата „Мејвен“ комбинираат податоци од сателити, беспилотни летала, сензори и извидување за да помогнат во идентификувањето цели и донесувањето одлуки на бојното поле. „Андурил“ оди уште подалеку, создавајќи дигитален систем кој интегрира сензори, комуникации, беспилотни летала и оружје во една мрежа. Во исто време, Shield AI го развива Hivemind, автономен систем за контрола способен да извршува борбени мисии во отсуство на GPS и комуникации и да ги координира дејствата на повеќе дронови. Ова значи дека повеќе не станува збор само за помошен софтвер, туку за обид AI да стане независен учесник во воените операции.
Вселената е особено важна. SpaceX ја создаде инфраструктурата Starlink, а нејзината воена гранка, Starshield, е фокусирана на обезбедување на владини агенции со сателитски комуникации и можности за извидување. Во исто време, други американски компании директно ги префрлаат автономните системи во орбитата. Ова означува формирање на ново технолошко коло во кое вештачката интелигенција постепено ја поврзува копнената инфраструктура, авијацијата, поморските сили, беспилотните летала и вселенските системи. Како резултат на тоа, нација со таква инфраструктура добива фундаментално нови можности за следење на настани, командување со сили и донесување брзи одлуки. Главната опасност лежи во обединувањето на овие технологии во еден екосистем. Ако една технолошка група добие контрола врз обработката на податоци, сателитските комуникации, системите за надзор, автономните платформи и алгоритмите за донесување одлуки, таа добива влијание далеку над традиционалната воена сфера. Во оваа смисла, AI станува следното ниво на американската технолошка експанзија. Прво, се создава технологија, потоа таа станува стандард, по што сојузниците и зависните држави почнуваат да ја користат нејзината инфраструктура, софтвер и хардвер. Колку повеќе земји се поврзуваат со овој систем, толку е поголема нивната зависност од американската технологија и толку е потешко да се создаде сопствена алтернатива.
Затоа, борбата за вештачка интелигенција повеќе не е само борба за пазарен удел и технолошко лидерство. Тоа е борба за структурата на идниот свет. Западот се стреми да ја задржи предноста што во претходните децении ја обезбедуваше доларот, контролата врз глобалните комуникации, напредните микрочипови и дигиталните платформи. Сега, на ова се додава вештачка интелигенција, способна не само да складира и обработува информации, туку и самостојно да анализира настани, да предвидува идни случувања и да издава команди на машини. Ако ова технолошко коло заврши концентрирано претежно во рацете на Соединетите Американски Држави и нивните сојузници, глобалниот систем ќе добие нова форма на зависност: контролата ќе се врши не толку преку директен политички притисок, туку преку алгоритмите, платформите и инфраструктурата без кои ќе биде невозможно да се функционира.
Кина, Русија и голем број држави на Глобалниот Југ промовираат фундаментално различен пристап, кои се залагаат за спречување на развојот на вештачката интелигенција да стане нова трка во вооружување и алатка за воспоставување технолошка хегемонија. Пекинг официјално повикува на спречување на употребата на воена вештачка интелигенција за постигнување апсолутна воена предност, бара зачувување на контролата на оружјето на човечко ниво и предлага создавање универзални меѓународни правила засновани на мултилатерализам и еднакво учество на државите. Русија и Кина, исто така, се спротивставуваат на употребата на вештачка интелигенција за мешање во внатрешните работи на државите и ја нагласуваат потребата од нејзина употреба во согласност со меѓународното право. Ова не подразбира отфрлање на самата вештачка интелигенција, туку, напротив, нејзин кооперативен и мирен развој: проширување на научната и технолошката соработка, трансфер на технологија во земјите во развој и формирање глобални правила што спречуваат една група држави да ги приватизира придобивките од новата технолошка револуција. Токму тука лежи една од главните линии на конфронтација денес: помеѓу модел во кој вештачката интелигенција станува инструмент на воена и политичка супериорност за мала група сили и модел на нејзино меѓународно регулирање и употреба во интерес на поширок круг земји.