„Смртникот се раѓа гол од мајка и гол заминува во прашината, а светот е живеалиште на болка, тага и страв.“
Зоран Курљан
Емилија Гелева
Комплексноста на личноста на Александар Македонски jа откриваат извори кои се далечни, како по географиjа – така и по време, од мајката родина на Александар -Македонија. Царот на Македонците, Александар Македонски Трети Велики, каj повеќето народи во Централна Азиjа е познат како Искандер Двороги или Зул Карнаи. Царот Александар таму бил нарекуван и сатрап (владетел) на персиските земjи.
Посебно интересен од овој дел на светот е записот за неговата средба и разговор со највисоките Брамани во Индија – „Химнозофите“. Разговарал со наjмудриот меѓу мудрите од нив. Тоа искуство повлијаело врз надворешниот светоглед на Александар, но и кон неговиот сопствен внатрешен свет. Александар, очигледно, не бил аршин за мерката алчност во светот со коj бил опкружен. Но, токму алчноста на неговото најблиско опкружување беспрекорно одигра судбинска улога во животот на Александар. Извршувачите на беспримерното предавство испланирале сè во наjситни детали, а ѓаволот е скриен токму во деталите. Но, злодејците не можеа да jа украдат или отруjат неговата харизма, дури ни постхумно.
Браманите, (ништо не е променето ниту во постиндустрисково време) сами по себе биле каста на луѓе во Индиjа, на кои според правото на раѓање во определени фамилии им е достапно школување, за кое што, останатите пониски касти дури и не знаат дека постои. Интелектуалната елита на Индиjа. Но, тоа се „урбаните Брамани“.
За разлика од нив, Химнозофите претставувале каста во кастата на Браманите (повторно, ништо не е променето). Живееле во диви шуми, се хранеле со плодови шумски. Нивното тело го прекривале со листови (мал броj од нив). Jа почитувале силата на природата и живееле во хармониjа со неа, но и со себе. Само во исклучителни прилики се среќавале со претставници на ,,надворешниот свет“. Затоа, голем бил нивниот страв од човекот чиjа што слава галопирала пред тоj лично да им се покаже.
Токму таа средба меѓу Цар Александар и Браманите – Химнозофи е опишана во ESKANDAR-NĀMA (Книгата за Александар) од големиот персиски поет раскажувач од 12 век, Незами Ганјави. Во Книгата за Александар во првиот дел е даден опширен поетски историски приказ на животот на Александар, но во вториот дел од поемата, неприкосновениот владетел на светот Александар Македонски е отсликан не само како војсководец туку како мудрец и пророк. Претставен е како води филозофски дискусии со Аристотел и Платон, што помалку или повеќе ни е познато, но Незами Ганјави ја опишува и средбата и разговорот на Цар Александар со највисокото духовно свештенство и мудреците во Индија – Браманите.
„Искандер доаѓа во земјата на Браманите. Од своите земји, како орел, Искандер се вивна, повторно водејќи ги своите трупи. И наскоро пристигна во земјата на Браманите. Нивното море на знаење го привлече. Браманите, слушајќи дека славниот Цар застанал со својата војска во нивните земји, сите излегоа од своите пештерски ќелии и седнаа да разговараат за овој настан. И му напишаа писмо на мудрецот Цар: „Слава му на Творецот на небото! И на земјата – во нашата смртна долина – слава ти од нас, благословен! Нека расте твојата моќ и мудрост, и нека цвета твоето царство! Милозливиот Бог, исполнет со добра волја, ти го даде половина од светот во твоја власт. Му служиме на Бога. Затоа, испрати ни вест: Зошто дојдовте? Што барате овде? Нашата земја е сиромашна; што ќе ни земете? Нема да најдете земски богатства овде. Ние сме силни во волјата и трпението. Ние сме исполнети со вистинската среќа на знаењето. Нашето трпение ги надминува сите. И знаењето не им штети на луѓето. Овде, во празните долини и степи, ќе видите луѓе сиромашни и голи. Ако планирате да се воспоставите меѓу нас, тогаш нема да можете да се нахраните себеси и вашата војска овде. Потоа нивниот гласник пристигна кај царот со писмо. Пеш; беше гол. Само неговите темни бутови беа облечени со завој од тревни влакна. И имаше нешто во неговите очи од што затрепери срцето на славниот цар. Тогаш се збогуваше со своите војници; тој одјава само со неколку луѓе.
Сите мудри и свети луѓе од таа земја слегоа од високите планини да го пречекаат. Тие положија овошје на земјата пред нозете на царот. Зашто никој од нив не посеал ниту жнеел. И тие гласно го фалеа Господарот на населената земја. Големиот Цар ги слушаше нивните говори, ги гледаше нивните чудесни лица. Сите беа боси и голи, но исполнети со светлина и величие. Тие беа облечени во облеки од лисја. Плодовите на шумите беа нивна храна. Несвесни за битките и гозбите, тие живееја во долините и планините. Иако степите беа полни со секаков вид дивеч, ловот и убивањето им беа одвратни. Нивниот пијалок беше чиста вода, дивото овошје и житото беа нивна храна. Тој ги праша: „Што ве храни? Како ги градите вашите живеалишта? Небесниот свод ни дава добро и зло, што земате од земната дарба? Како и со што се борите против вашите непријатели?“ И главата на мудреците одговори: „О, сонце на славата, ѕвездо на храброста!“ Мислата за војна ни е туѓа уште од старо време. Топло ни е, немаме потреба од живеалишта, самата природа ни обезбедува храна. Зошто да ги украсуваме нашите тела со ткаенина? Смртникот се раѓа гол од мајка си. Гол смртникот заминува во длабочините на прашината, а светот е живеалиште на болка, тага и страв. Нам ни е несвојствена алчноста, вечноста е нашата цел. Нашиот покрив е небото, а земјата е нашиот кревет. Каква е користа од напорите на освојувачот на светот? Неговото богатство и освојувања? Зашто без разлика колку богатства собира, во дадено време е осуден да изгуби сè. Блажен е оној што се стреми кон вечно добро, зашто сета земска слава ќе биде уништена.
„Што е поголемо“, праша Искандар, „феномени на очигледни или скриени сили? Дали има повеќе живи во овој смртен свет, или оние што се разделиле со светлината засекогаш?“
И еден од мудреците одговори: „Можеби меѓу милион мртви, двајца или еден жив тешко дека ќе се најдат. И среќен е оној кој е спасен од вечните маки! Блажен е оној кој не им носи зло на луѓето! Зашто секој ќе си замине од тука по својот ред“. Македонецот праша: „Во огромноста на светот, има ли повеќе неподвижна земја или море?“ „Целата земја“, одговори браманот, „е измиена од бескрајниот океан.“ „Кој е буден во сон?“ праша владетелот. „Чиј голем грев нема да биде простен засекогаш? Кој, во духовно слепило, меѓу грижите, самиот не знае зошто живее тука?“
Браманот одговори: „О, светило на универзумот, Најчист Цару кој бара знаење! Најгрешен од сите, исполнет со алчност, е Освојувачот – миленикот на судбината. Ако го свртите својот духовен поглед кон себе, ќе бидете убедени во ова. Зашто целата земја е заробена од вас. Самиот небесен свод се чини дека е ваша притока. И не сте сити, иако го поседувате светот. Сакате да го искорнете мозокот од земјата. Во вашата душа копнеете по пекол. Плашете се! Откажете се од крвавите војни!“
Големиот Искандар повторно ги праша: „Кој е нашиот господар на патот на неправдата?“ Тие одговорија: „Алчноста е душата на гревот, основата на злото. Таа е глува за доброто.“ Тој праша: „Која е суштината на лакомата алчност, ненаситна, подла, брутално алчна?“ Браманот одговори: „Алчноста и потребата се два демони што никогаш не спијат. Едниот е овенат и полн со злобна тврдоглавост. Другиот не спие ноќе од лакомост. Тркалото на времето ќе ги удри и двата. Блажен е оној што се стреми кон вистината во духот!“
Искандар слушаше, а бојата на неговите образи стана жолта, како избледен шамбалид (скапоцен кристал). Лицето му се покрие со брчки, солза неволно му се стркала од очите. И ги праша: „Која е вашата потреба? Прашајте. Ќе исполнам сè токму во овој час. Ќе ја споделам со вас целата моја моќ, нема да ги штедам моите трудови за вас.“
Тие одговорија: „Одете во битка со смртта. Заштитете нè од смртта, ако можете.“ Тој рече: „Деновите летаат неконтролирано, и на овој свет само смртта е непобедлива. Дури и да сте направени од железо, мистериозен змеј ќе ве проголта. Вашиот младешки цвет ќе избледи, вашата сила ќе се исцеди – и нема бегање од тажната старост.“
Браманот рече: „О, мудрецу суверен! Милозливиот Творец те обдарил со сè. Ти, како сонцето, сјаеш со интелигенција. Дека не можеме да избегаме од смртта, знаеш. Зошто си жеден да го освоиш светот, да го дишеш отровниот воздух на војната?! Ако умреш, твојата десна рака ќе изгуби сè, а непријателот ќе ги зграпчи плодовите на твојот труд. Зошто си се оптоварил со таков ужасен товар? Каде е твојата интелигенција? Лудост е во нашата смртна долина да се надеваме на овој миговен свет!“
Цар Александар одговори: „Јас сум роб и не ми е дадено да го прекршам она што е одредено од небото. Би ја прекршил, кога би можел, предодредената судбина што ми е непозната. Сè е однапред одлучено. Никој не може да избега од она што му е предодредено. Не од мене, туку од страшната волја на промислата, беа убиени оние што паднаа во битка. Оној што е осуден од судбината ќе падне. Силувачот нема да избегне одмазда. Тие не се жртви на мојот удар. Божествената казна ги снајде. Милозливиот Господ е голем. Сите ние сме негови робови. И никој не може да се скрие од судбината!“ Потоа тој великодушно ги обдари Браманите, но не остана долго во нивната земја. Не навреди никого и тргна кон запад.“