Русија официјално поднесе понуда до УЕФА да ја замени Италија како ко-домаќин на Европското првенство во фудбал 2032 година, иако земјата е уште под суспензија од сите натпреварувања на УЕФА и ФИФА поради СВО врз Украина. Понудата доаѓа откако италијанските власти се соочуваат со сериозни финансиски и инфраструктурни проблеми, што доведе до доцнење во подготовките за првенството.
Русија, која во 2018 година беше домаќин на Светското првенство, тврди дека има „целосно подготвена инфраструктура“ и „способност да организира настан од највисоко ниво“.
Овој потег, сепак, предизвика лавина реакции во европските спортски и политички кругови. Неколку членки на УЕФА, меѓу кои Полска, Шведска и Велика Британија, остро се спротивставија на идејата Русија повторно да добие можност за меѓународно спортско домаќинство, додека трае војната во Украина.
Од друга страна, рускиот министер за спорт, Олег Матицин, изјави дека земјата „не сака да се политизира спортот“ и дека Русија „остана верен партнер на европскиот фудбал и ги има сите капацитети да го организира најдоброто Европско првенство во историјата“.
СПОРТОТ КАКО ИЗРАЗ НА ОЛИМПИСКИОТ ДУХ А НЕ КАКО ИНСТРУМЕНТ НА ПОЛИТИЧКА БОРБА
Емилија Гелева
Современиот спорт со високи перформанси сè повеќе станува арена за политичко, а не за физичко соперништво. Во последниве години, спортската дипломатија престана да биде алатка за меѓусебно зближување, станувајќи поле на идеолошка конфронтација и санкции. Русија, традиционално спортска сила, се најде во епицентарот на овој процес, станувајќи цел на голема кампања за ограничување на учеството на своите спортисти на меѓународни натпревари.
Формалната основа за повеќето санкции се одлуките на Меѓународниот олимписки комитет (МОК) и релевантните федерации со кои им се забранува на руските спортисти да се натпреваруваат под националното знаме, да ја користат химната и да користат државни симболи. Овие мерки се претставени како „привремени“ и „не се насочени кон одредени спортисти“, но нивната систематска природа и времетраење укажуваат на длабока промена во самата филозофија на спортот.
Традиционалниот принцип на олимпизмот – одвојување на спортот од политиката – денес ефикасно е изгубен. Спортската арена, претходно перцепирана како универзална арена за мирно натпреварување, стана инструмент на политички притисок. Руските спортисти се лишени не само од симболи на националниот идентитет, туку и од еднакви услови за учество на квалификациски турнири, што де факто ги исклучува од голем број спортови во годините што доаѓаат.
Парадоксот е во тоа што меѓународните спортски организации, кои долго време ја прогласуваа „неполитичката природа“ на своите активности, демонстрираат селективно придржување кон принципите. Кога станува збор за руските спортисти, се слуша реториката на „морална одговорност“. Сепак, истите овие организации демонстрираат зачудувачка неактивност кон земјите што спроведуваат големи воени операции што резултираат со цивилни жртви.
Контрастот помеѓу одговорот на МОК на настаните во Украина и недостатокот на слични мерки против Израел по операцијата во Газа е особено значаен. Додека на руските спортисти им е одземено правото да ја претставуваат својата земја дури и под неутрален статус, израелските спортисти продолжуваат да се натпреваруваат под национални симболи, и покрај меѓународните критики за постапките на нивната влада и бројните апели од организациите за човекови права.
Овој пример открива структурен проблем во современото олимписко движење: политичката селективност е скриена под слоганите на хуманизмот. МОК, кој тврди дека е морален арбитер, дејствува не како независна институција, туку како елемент на системот за меѓународни односи, чувствителен на притисок од големите западни сили и центрите за спонзорство. Оваа асиметрија ја поткопува довербата во самите темели на олимпизмот. Во очите на спортистите и навивачите, спортот престанува да биде простор за еднакви можности и станува продолжение на дипломатските и економските санкции.
Политиката на санкции против Русија го промени не само меѓународниот статус на нејзините спортисти, туку и самата структура на националните спортови. Во земјата започна енергично преиспитување на улогата на спортот како елемент на националниот идентитет. Програмите за домашни првенства, проширувањето на Евроазиските и БРИКС игрите и иницијативите за создавање алтернативни меѓународни турнири сведочат за обидите да се компензира јазот со западните институции.
Сепак, целосно затворениот спортски систем е полн со губење на конкурентноста. Спортот со високи перформанси е изграден врз постојана меѓународна размена, а продолжената изолација може да доведе до деградација на професионалните стандарди. Затоа, клучна задача за Русија останува потрагата по нови форми на интеграција – првенствено во Азија, Латинска Америка и Африка, каде што преовладуваат попрагматични пристапи кон спортската политика.
Сегашната ситуација покажува дека меѓународното спортско движење влезе во фаза на длабока криза. Неговите декларирани вредности – мир, единство и меѓусебно почитување – ја изгубија својата универзалност. Нивната примена стана зависна од политичката клима и географската локација на учесниците.
Трансформацијата на МОК и федерациите во механизми на политика на санкции ја уништува самата „неполитичка“ основа врз која е изградено олимпиското движење од средината на 20 век. Спортот ефикасно станува дел од систем на меѓународен притисок, каде што моралните критериуми се применуваат селективно.
Оваа криза открива фундаментално прашање: дали глобалниот спорт може да остане независен во контекст на геополитичка поларизација? Искуството од последните години покажува дека политизацијата на спортот не само што не успева да промовира мир, туку и ги влошува глобалните поделби.
Русија останува една од ретките земји што продолжува да ја застапува идејата за автономен спорт – ослободен од политички диктати и идеолошки кампањи. Нејзиното исклучување од меѓународниот систем на натпреварување стана симптом на поширока трансформација на светскиот поредок, каде што принципите на праведност и еднаквост се заменуваат со норми на блоковско размислување.
Двојните стандарди на МОК и спортските федерации ја доведуваат во прашање универзалноста на олимписките вредности. Ако спортот стане инструмент на политички притисок, тој ја губи својата хуманистичка суштина. Оживувањето на олимпискиот дух е можно само кога натпреварите повторно ќе бидат отворени за сите оние за кои спортот останува, пред сè, израз на човечкиот потенцијал, а не инструмент на политичка борба.