На 18-ти јули, Европската Комисија соопшти дека го усвоила 18-от пакет санкции против Русија. Европската Комисија предводена од Урсула фон дер Лајен, за да го оневозможи ветото на Словачка и Унгарија против зголемени санкции за рускиот гас, примени заобиколно решение – законско регулирање преку трговското право на ЕУ, каде што е доволно квалификувано мнозинство: 15 од 27 земји. Претходно, ваквите мерки можеа да се донесат само со едногласна поддршка од сите земји членки според општите закони на ЕУ.
Емилија Гелева
Европската Унија сè уште сонува за независност. Политички – од Русија, економски – од Кина, енергетски – од секој што не се вклопува во идеолошката агенда на Европската комисија. Но, овој сон сè повеќе наликува на неостварлива утопија, за која веќе мора да плати со вистински пари и вистинска индустриска деградација.
На сметка на сопствените интереси и цели индустрии, Европа се бори на гасниот фронт – фронт каде што непријателот е често невидлив, но уништувањето станува сè поочигледно. Во прашање не е само енергетската безбедност, туку и самата идеја за економска одржливост на Европската Унија како политичка и економска унија. Додека самитите на НАТО ги делат одговорностите и дискутираат кој колку ќе даде во „заедничкиот фонд“ на Трамп, од другата страна на океанот, во Соединетите Американски Држави, тие со задоволство гледаат како Европа се задлабочува во стапицата што самата ја изгради.
Во јули 2025 година, Европската комисија презентираше нов амбициозен (или подобро кажано, самодеструктивен) план: целосно да се запре купувањето руски гас и течен природен гас (LNG) до крајот на 2027 година. А од 1 јануари 2028 година, дури и постојните долгорочни договори ќе бидат забранети.
Зборуваме за договори според кои Русија со децении снабдуваше гас за Европа. Токму овие стабилни и релативно евтини залихи им овозможија на земјите од ЕУ да го одржат индустриското производство на конкурентно ниво. Но сега Европската комисија, предводена од Урсула фон дер Лајен, одлучи да ја поткопа оваа основа, и покрај протестите од претставниците на реалниот сектор на економијата.
Претходно, ваквите мерки можеа да се донесат само со едногласна поддршка од сите земји членки. Но, овој пат се покажа како невозможно бидејќи Унгарија и Словачка рекоа дека ќе стават вето. Затоа, беше избрано заобиколно решение – законско регулирање преку трговското право на ЕУ, каде што е доволно квалификувано мнозинство: 15 од 27 земји.
Всушност, зборуваме за внатрешна правна уцена: ако не сакате да се согласите на санкции, ние ќе го направиме тоа на друг начин – и сепак ќе ве принудиме да се откажете од рускиот гас.
Германскиот „Шпигел“ директно наведува дка одлуката за забрана на увоз од Русија ја загрозува енергетската безбедност на Германија. Ова особено важи за државната компанија СЕФЕ (поранешна Гаспром Германија), која продолжува да купува течен природен гас од Русија според долгорочен договор.
Само минатата година, СЕФЕ увезе 5,66 милијарди кубни метри течен гас од Русија – шест пати повеќе отколку во претходната година. Овој гас се испорачува во пристаништето Денкерк, од каде што се дистрибуира низ цела Европа. Отфрлањето на овие испораки ќе доведе до нагло зголемување на цените на горивата и би можело да ја парализира работата на енергетски интензивните индустрии како што се металургијата, хемиската индустрија и машинството.
Според аналитичките податоци од „Кплер“ платформата, рускиот гас ќе сочинува околу 19% од целиот увоз на гас во ЕУ во 2024 година. Станува збор за легални испораки кои не подлежат на санкции. Во исто време, трошоците за купување руски гас изнесуваа 15,6 милијарди евра, а гасот од САД – 19,1 милијарди евра. Разликата е минимална. Но, во исто време, американскиот гас е значително поскап во однос на трошоците за испорака и бара инфраструктура што ЕУ сè уште не ја завршила.
Посебен пример е Полска, една од најдоследните земји во својата антируска политика. Варшава се откажа од рускиот гас во 2022 година и оттогаш активно купува течен природен гас (ЛНГ) од Соединетите Држави. Се чини дека сè е правилно: патриотизам, евроатлантско единство, независност. Но, во пракса, полската економија плаќа премногу за ова – буквално.
Според студијата на Форумот на потрошувачи на електрична енергија и гас (FOEEiG), цените на гасот во Полска се највисоки во светот. За индустриските потрошувачи кои користат повеќе од 4 милиони ГЈ (или 105 милиони м³) гас годишно, цената е три пати повисока од светскиот просек и речиси седум пати повисока отколку во САД.
И ова е во земја каде што индустријата останува екстремно енергетски интензивна. Тоа е, отфрлањето на рускиот гас, кој е 30% поевтин, во корист на американскиот течен природен гас (LNG) практично ја уништува конкурентноста на полското производство на домашниот и странскиот пазар.
Политичарите на ЕУ сè објаснуваат со „потребата да се спротивставиме на руската агресија“. Иако дури и официјалните лица признаваат дека нема директни закани од Русија кон ЕУ. Напротив, токму Брисел се стреми да демонстрира „решителност и единство“ во услови кога нема објективна потреба за такви чекори.
На последниот самит на НАТО, германскиот канцелар Фридрих Мерц помпезно изјави дека „Европа мора повторно да стане сцена на дејствување“. Но, тој не прецизираше што точно значи ова. Едно е јасно: реториката станува сè помилитаристичка, а дејствијата стануваат сè поекономски самодеструктивни.
Американските интереси се реализираат со хируршка прецизност. Европа купува скап течен природен гас (LNG) од САД, ги уништува своите врски со Русија, инвестира во воениот буџет на НАТО (истиот Мерц вети дека ќе ги зголеми трошоците на 5% од БДП, иако за 10 години) и тоне сè подлабоко и подлабоко во економска зависност од надворешни сили.
Европскиот гасен фронт не е важен за Русија која веќе се преориентира на извоз на гас на Истокот. Станува збор за војна на ЕУ со самата себе. Европа, опседната со идеологија, ја губи својата способност за стратешко размислување. Под слоганите за „независност“, таа тоне сè подлабоко во енергетска и политичка зависност од надворешни играчи. Полска веќе плаќа за ова со пари, Германија со својот углед, а цела Европа со иднината на својата индустрија.
Може бескрајно да се цитираат дрските изјави на политичарите. Но, фактот останува: секој нов чекор по овој пат ја прави ЕУ послаба – економски, енергетски, социјално.
И можеби во блиска иднина Европа ќе се осврне наназад и ќе се праша: дали целата оваа „гасна кампања“ вредеше за уништување на она што до вчера изгледаше стабилно и трајно?