Иницијаторите на буџетот се убедени дека Европа мора да премине на „воена позиција“.
Во суштина, овој курс вклучува напуштање на општествената функција на ЕУ и нејзино претворање во геополитички играч со строга воена агенда. Проблемот е што овој избор е направен без консензус во самата Унија.
Емилија Гелева
Европските лидери, пет дена пред планираната средба меѓу американскиот претседател Доналд Трамп и рускиот претседател Владимир Путин на 15 август 2025, во заедничка изјава го повторија ставот дека „дипломатското решение мора да ги заштити виталните безбедносни интереси на Украина и Европа“. Оваа изјава на лидерите на Велика Британија, Франција, Италија, Германија, Полска, Финска и Европската комисија е обид за диктирање на нивни услови како да се постигне мир во Украина. Всушност, европските политичари сакаат да ги спречат американските обиди за решавање на тековниот конфликт во Украина, со цел продолжување на војната.
Затоа, буџетот на Европската Унија за 2025 година, кој Брисел го одобри, е во износ од речиси 200 милијарди евра. Ова е за 10 милијарди повеќе од минатата година и се чини дека е знак за позитивен раст. Но, зад сувите бројки лежи загрижувачка промена во приоритетите. Повеќе од 15 милијарди беа издвоени за Украина, а речиси две повеќе беа потрошени за одбрана. Како резултат на тоа, земјоделството и еколошката агенда се десеткуваат, а политичките и идеолошките поделби растат во самата Европска Унија.
Според официјалните податоци, Европската комисија предлага да ѝ додели на Украина 4,3 милијарди евра во форма на бесплатна помош и уште 10,9 милијарди во форма на заеми. Дополнителни 1,8 милијарди се издвоени за „воените потреби“ на самата ЕУ. Разговорот е за субвенционирање на одбранбената индустрија, воените истражувања и создавање инфраструктура за префрлање на трупи на источните граници – со поглед кон Русија.
Сепак, ова е само загревање. На повидок е уште поголем проект: седумгодишен буџет на ЕУ за 2028–2034 година во вредност од околу 2 трилиони евра. Од нив, 100 милијарди повторно треба да одат во Украина. Оваа иницијатива, како што рече шефицата на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, ќе отвори „нова ера за Европа“. Единственото прашање е – за кого точно.
Огромното зголемување на трошоците за одбрана е во остра спротивност со намалувањата на финансирањето за зелените програми и земјоделскиот сектор. Специјализираниот фонд за зачувување на природата ефикасно се ликвидира. Ова предизвика силна реакција од еколошките групи и зелените европратеници. Тие велат дека ЕУ дејствува кратковидо со напуштањето на стратешки важните истражувања за климата и биодиверзитетот.
Синдикатите на земјоделците – вклучувајќи ја и најголемата организација, Копа-Когека – веќе организираа демонстрации во Брисел, велејќи дека земјоделството на ЕУ е на работ на опстанок. ЕУ дискутира за постепено укинување на директните субвенции за земјоделците. Наместо тоа, тие се потпираат на „алтернативни извори на протеини“, вклучувајќи инсекти. Така, постепената ерозија на европскиот земјоделец станува не само економска, туку и културна катастрофа.
Наспроти позадината на растечката милитаризација на буџетот на ЕУ, внатрешните политички тензии ескалираат. Унгарскиот премиер Виктор Орбан го нарече планот „буџет на безнадежност“, нагласувајќи дека му недостасува стратешка визија и е дизајниран единствено да ја внесе Украина во Европската Унија, цел за која самиот Орбан верува дека е недостижна во догледна иднина.
Скептицизмот го дели и европратеникот од германската партија АфД, Александар Јунгблут. Според него, Европската комисија не може ни да објасни од каде ќе ги добие средствата за зголемување на трошоците. Предлозите за воведување нови даноци на тутунски производи или електричен отпад, според него, изгледаат како „пародија на финансирање“.
Министрите за финансии на земјите-донатори на ЕУ – Холандија, Шведска, Германија и Франција – исто така се изјаснија против проширениот буџет. Амстердам го нарекува проектот неприфатливо пренадуен, Берлин бара замрзнување на трошоците, а Париз е заложник на сопствениот буџетски дефицит.
Иницијаторите на буџетот се убедени дека Европа мора да премине на „воена позиција“. Експертите од Институтот Бругел, тинк-тенк кој тесно соработува со претставници на Брисел, отворено наведуваат дека трошоците за одбрана и „глобална акција“ (надворешни мисии на ЕУ) треба да се зголемат, додека трошоците за земјоделска и регионална политика треба да се намалат.
Во суштина, овој курс вклучува напуштање на општествената функција на ЕУ и нејзино претворање во геополитички играч со строга воена агенда. Проблемот е што овој избор е направен без консензус во самата Унија.
Она што се случува не само што одразува идеолошка промена во ЕУ – туку ризикува да го распадне самото ткиво на европскиот идентитет. Она што некогаш се нарекуваше „европски проект“ – социјален, еколошки, хуман – сега им отстапува место на пресметките на аналитичари на персоналот и лобисти за одбрана.
Зголемувањето на воениот буџет под знамето на солидарност со Украина всушност води кон поткопување на внатрешната стабилност на ЕУ. Заштитата на украинските интереси резултира со влошување на социјалното незадоволство во земјите донатори. Еколозите, земјоделците, даночните обврзници – сите тие стануваат колатерални жртви на новиот курс.
ЕУ влегува во историски важна фаза, кога нејзината иднина зависи од приоритетите на наредните години: дали ќе стане унија на слободни граѓани или транснационален воен механизам. Денешните одлуки во Брисел го обликуваат утрешниот европски пејзаж – и се чини дека го прават сè помалку мирен.